Robert Kuczara
Czatkowice

CZATKOWICE – RYS HISTORYCZNY

    Dawna wieś – Czatkowice, a obecnie jedno z krzeszowickich osiedli, jest znana wielu osobom jako miejsce i cel sobotnio – niedzielnych spacerów. Niewątpliwie nie ma bardziej dogodnego miejsca na oglądanie panoramy Krzeszowic niż czatkowicka „Skałka”. Nazwa Czatkowic prawdopodobnie wywodzi się od nazwy osobowej: Czatek lub Czadek. Historia wsi sięga ponad 750 lat, gdyż pierwszy dokument w którym została wymieniona pod nazwą Crathkouicze pochodzi z 1254 r. Przez stulecia nazwa zmieniała się i tak spotykamy: Crathkouicze (1254 r.), Czatkonice (1287 r.), Czadcouice (1412 r.), Czapkowicze (1446 r.), Czarthkouicze (1468 r.), Czathkowycze (1490 r.), Czastkowice (XVII w.).  Jednym z najcenniejszych "skarbów" tej ziemi jest woda. Na terenie wsi znajduje się wiele źródeł: „źródła Teofili”, „źródło dra Wróbla”, „źródło Chuderskich”. Tutejsza woda zasila potok Eliaszówkę oraz zasilała wodociągi prowadzące do krzeszowickiego pałacu hr. Potockich. Obecnie na terenie osiedla znajdują się znane firmy o zasięgu ogólnopolskim, a co za tym idzie miejsce to nabrało większego znaczenia i prestiżu, a powstające osiedle domów na dawnej granicy Krzeszowic i Czatkowic Górnych, zaciera granice pomiędzy dawną wsią a miastem.

VIII - IX w. - Na terenie wzgórza Bartlowa Góra znajdowało się wczesnośredniowieczne grodzisko. Gród miał ok. 280 m średnicy. Fragmenty fortyfikacji zachowały się do dnia dzisiejszego. Kilkaset lat później, podczas "potopu szwedzkiego" król szwedzki Karol Gustaw kazał tam zbudować obóz otoczony potrójnym rzędem szańców.

1254 r.
 -  Czatkowice (Crathkouicze) pojawiają się w dokumencie Bolesława Wstydliwego nadającemu immunitet sądowy i ekonomiczny wsiom należącym do klasztoru sióstr Norbertanek z krakowskiego Zwierzyńca oraz zatwierdzającemu klasztorowi posiadanie między innymi Czatkowic. We fragmencie dotyczącym Czatkowic jest mowa jest o tak zwanych przypasańcach czyli włościanach nie mogących opuszczać terenu zamieszkania bez zgody właściciela ziemi. W tamtym czasie klasztor posiadał ok. 2 na 3 części wsi, pozostała część była własnością szlachecką.

1287 r. - Leszek Czarny potwierdził dokument Bolesława Wstydliwego z 1254 roku.

1458 r. - Mikołaj z Paczółtowic h. Topór nabył część Czatkowic od Mikołaja z Płazy h. Topór. 

1480 - 1490 r. (?) W "Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis" Jana Długosza, Mikołaj z Paczółtowic występuje jako właściciel folwarku rycerskiego, dwóch ogrodów i pól w Czatkowicach, z których płacił dziesięciny w naturze na rzecz kościoła w Krzeszowicach gdyż wieś należała do parafii krzeszowickiej.

1490 r. - Wieś występowała pod nazwą CZATHKOWYCZE. Wystąpiła jako wieś płacąca podatek łanowy od 3 ½ łanów kmiecych. Wtedy właścicielem części Czatkowic był Stanisław Paczółtowski syn Mikołaja.

1581 r. - We wsi występuje dziedzic Jan Zebrzydowski, było tutaj 8 półłanków, 2 zagrodników z rolą, 2 komorników z bydłem, 3 komorników bez bydła, 1 rzemieślnik, 5 czynszowników i 1 karczmarz.

1629 r. - W rejestrze poborowym z 1629 roku podatek z Czatkowic płacił Wojciech Skawiński.

XVII w. - Klasztor Norbertanek ze Zwierzyńca toczył procesy o przywrócenie swoich dóbr, niesłusznie przywłaszczanych przez uzurpatora. W takich działania bardzo konsekwentną była ksieni Dorota Kątska:"z obydwu stron gwardie niemałe z ruśnicami, a Panna ksieni... w pośrodku nich stojąc mówiła... ustąpić nie ani się odgrozić panu Łaszczowi nie dała". Sprawę zakończono i w 1614 r. dobra czatkowickie wróciły do klasztoru. Siostry, w razie niebezpieczeństwa (potop szwedzki, zaraza morowa) chroniły się w swoim czatkowickim majątku.

XVII w. - Podczas potopu szwedzkiego król szwedzki Karol Gustaw na wzgórzu Bartlowa Góra w Czatkowicach, kazał zbudować obszerny obóz otoczony potrójnym rzędem szańców tkz. "okopy szwedzkie". Nieopodal nakazał zbudować gościńca z Krzeszowic do Nowej Góry zwanego "drogą szwedzką"

1797 – 1815 r. - Na terenie wsi występują nazwiska: Bazarnik (Bazański), Chapek, Płaczek, Kozera, Mazur, Michalski, Gawin, Sołtys, Siejka (Sieyka), Niemiec, Piątek, Ropka, Marszałek, Łysek, Ficek, Suwała, Kozak, Waligórski, Klein, Janas, Lasoń, Jarocki, Niemczyk, Jastrzębski, Jarosik, Zagora, Dąbek, Borkoski, Karpański, Goryl, Brzeziński, Mikołajski(Wojciech Mikołayski, w 1812 r. przybył z Dubia), Matusik (Tomasz Matusik w 1812 r. przybył z Czernej), Ochmańska, Madejski, Duda, Bochnik, Lasoń, Wójcik, Sołtysik, Jakubowicz, Ziemba, Konigoberg, Kaczmarczyk, Stefański, Zwierkoski, Budka, Wyrwa, Zborowski. (ze względu na niewyraźne pismo w materiałach źródłowych część nazwisk może mogło mieć inną pisownię)

XIX w. Prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX wieku powstała kapliczka tkz. "Krzyż" znajdująca się pod dwoma lipami na granicy starej części Czatkowic Górnych i nowo powstającego osiedla. Kapliczka została ufundowana przez rodzinę Brzezińskich. Józef Brzeziński był ekonomem dworu i majątku w Czatkowicach w pierwszej połowie XIX wieku. Napis na tablicy praktycznie nieczytelny:
PRZECHODNIOM.........JÓZEFA I JULIANNY BRZEZIŃSKICH...
Kapliczkę na początku XX wieku odremontował Jakub Nowak z Czatkowic.

XIX - XX w. - Wieś Czatkowice określana była mianem "latowiska" opisana w „Przewodniku po zdrojowiskach i miejscowościach klimatycznych Galicyi” z 1912 roku. Wczasowicze mieli do dyspozycji kilkanaście domków. Mieszkania były na wysokim parterze, składające się przeważnie z dwóch pokoi, sieni i kuchni. Roczna frekwencja gości odwiedzających Cztkowice w celach wypoczynkowych wynosiła ok. 150. W wymienionej publikacji autorzy chwalili czyste powietrze i dobrą wodę do picia.

1870 r. - Czatkowice zamieszkiwało 398 osób.

1890 r. - Czatkowice zamieszkiwało 472 osób.

1910 r. - Czatkowice zamieszkiwało 612 osób, w tym 606 katolików i 6 osób wyznania mojżeszowego.

1920 r. - W Czatkowicach powstaje pierwsza jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. W tamtym czasie zarząd gminy przekazał dla potrzeb nowopowstającej jednostki działkę wraz ze starym, drewnianym, 90 – letnim budynkiem, który pełnił rolę starej remizy do roku 1946.  W budynku magazynowany był sprzęt strażacki, znajdowała się świetlica oraz mieszkał ówczesny naczelnik OSP Jan Kurdziel, który zginął w czasie okupacji hitlerowskiej. Budynek został rozebrany w 1946 roku. W czerwcu 1955 roku powołano komitet budowy nowego budynku remizy. Nowa remiza strażacka powstała przy pomocy funduszy państwowych oraz w przeważającej ilości funduszy własnych w latach 1956 – 1965. Projektantem remizy OSP w Czatkowicach był miejscowy architekt inż. Zygmunt Nowak.  Plany budowy obejmowały również projekt budowy wieży ćwiczeń przy budynku remizy. Projekt wieży jednak nie został zrealizowany.

1943 r. - Niemcy podczas okupacji zakładają w Czatkowicach kamieniołom wapienia. Kopalnia funkcjonuje do dnia dzisiejszego.

XX w. (lata 70-te). Odkrycie brekcji kostnej na terenie kopalni wapienia "Czatkowice" sprzed ok. 238 mln lat przez ekipę Instytutu Geologicznego UJ pod kierownictwem dr. J. Wieczorka. W brekcji stwierdzono obecność kosci, nieznanych dotąd, prehistorycznych zwierząt: "prażaby z Czatkowic"Czatkobatrachus polonicus oraz archozaura Osmolskina czatkowicensis.

2000 r. - Na wzgórzu czatkowickim wzniesiono Krzyż Milenijny z inicjatywy Stowarzyszenia Miłośników Ziemii Krzeszowickiej (SMZK).

Robert "Bolko" Kuczara

Wszelkie wiadomości historyczne, dokumentalne, archiwalne dotyczące Czatkowic będą bardzo przydatne 
w dalszym badaniu historii wsi. W razie posiadania ciekawych materiałów i chęci ich udostępnienia
w postaci kserokopii bądź skanu komputerowego proszę o kontakt mailowy: 
E-MAIL - HISTORIA CZATKOWIC.


Strona główna
Moje publikacje
Pszczoły
Czatkowice
Fotografia pszczelarska
Fotografia Ziemi Krzeszowickiej
Fotografie różne
Linki